Heupdysplasie (HD) is een afwijking aan de heupgewrichten.
Tijdens de groei van de jonge hond verloopt de ontwikkeling van de heupgewrichten niet normaal, de heupgewrichten zijn verslapt.
Hierdoor raken de heupgewrichten misvormd.
Dit kan leiden tot ernstige kreupelheid.

Oorzaak

Niet alle oorzaken van H.D. zijn bekend.
De belangrijkste oorzaken van H.D. zijn:

Erfelijke eigenschappen
Dit is de meest belangrijke factor. HD is echter niet voor 100% erfelijk daarom is HD door selectief fokken dan ook nooit helemaal uit te bannen.

Overvoeding
puppies die te dik zijn tijdens de groei hebben een verhoogde kans om later H.D. klachten te ontwikkelen.       
              
Ras                                                                                                                                                
Grote hondenrassen hebben vaker last van HD. Dit gaat echter niet altijd op.
Rassen zoals de Barzoi en de Siberische Husky hebben zelden last van HD.
Terwijl bij de Boykin Spaniel wel veel HD voorkomt.

Percentage licaamsvet 
Rassen die weinig lichaamsvet hebben, zoals b.v. de Ierse Wolfshond, hebben weinig last van HD. Rassen die veel lichaamsvet hebben, b.v. de Sint Bernard hebben meer kans op HD. 
Het percentage lichaamsvet wordt met name erfelijk bepaald.

Beweging                                                                                                           
Te weinig beweging is slecht maar ook verkeerde beweging -zoals veel trappen lopen- is slecht

Spierontwikkeling                                                                                                    
Als de spierontwikkeling onvoldoende is krijgen de heupen het zwaarder te verduren wat de kans op HD vergroot.

Groeisnelheid                                                                                                            
Puppies die te snel groeien (vaak door te veel (eiwitrijk) voer of door de hele dag eten ter beschikking stellen) hebben verhoogde kans op H.D.

Slechte voeding                                                                                           
Teveel aan mineralen (o.a. calcium en fosfor), te energierijk voer of teveel eiwitten is slecht voor de botontwikkeling en daarmee ook voor de heupen.

Er zijn dus vele oorzaken voor HD en het is waarschijnlijk dat nog niet alle oorzaken bekend zijn. 

Veranderingen van het heupgewricht bij H.D.

Hierbij draait de dijbeenkop in de bekkenkom.
Tijdens de draaibeweging moet de kop goed aangesloten blijven met de kom.(figuur 1)
Bij (beginnende) H.D. bestaat er teveel speling tussen de kop en de kom. Dit kan voor de volgende problemen zorgen:
- instabiliteit en subluxatie van de heup: de kop ligt gedeeltelijk uit de kom.(figuur 2)
- misvorming van de heupkop: in plaats van een ronde kop is de kop vlak geworden.
- misvorming van de heupkom: de heupkom wordt ondiep (figuur 3).
- botwoekeringen rond de kop en de kom.(figuur 4) 

Klachten

Door de misvorming kan het heupgewricht niet normaal bewegen en is de beweging beperkt.
Hierdoor kunnen de volgende klachten ontstaan:
 

• moeilijk opstaan.
• stram lopen.
• geen lange afstanden meer kunnen lopen.
• door de achterpoten zakken*
• kreupel lopen met één of beide achterpoten.
• stijve heupgewrichten: de achterpoten zijn niet ver naar achter te strekken.

Deze klachten kunnen licht of zeer ernstig zijn.
De afwijkingen die op de röntgenfoto zichtbaar zijn zeggen absoluut niks over de klachten van de hond!

Vaststellen van H.D.

Aan de hand van de klachten kan niet vastgesteld worden of de hond last heeft van H.D. Geen enkele klacht is typisch voor H.D. Een hond die door de achterpoten zakt kan b.v ook buikklachten hebben!

Door onderzoek door een dierenarts kunnen aanwijzigingen gevonden worden dat de klachten door H.D veroorzaakt worden.
Meestal worden dan H.D. röntgenfoto's gemaakt om te zien of het heupgewricht misvormd is. Deze foto wordt in rugligging genomen met gestrekte achterpoten. Omdat veel honden zich niet prettig voelen in deze houding, en de hond ook nog eens stil moet blijven liggen wordt meestal een roesje gegeven om de hond te kalmeren en de foto te kunnen nemen. 

Verloop

Als bij een jonge hond HD wordt geconstateerd dan worden na behandeling (dieet, pijnstillers, fysiotherapie, operatie ) de klachten minder en de hond is vele jaren practisch probleemvrij.
Als bij een oudere hond HD wordt vastgesteld dan kan een continue behandeling ervoor zorgen dat de hond pijnvrij blijft. Operatie is bij oudere honden meestal niet mogelijk.
Als zeer zware HD wordt vastgesteld dan moet gekeken worden hoe de hond op de behandeling reageert. Als er onvoldoende resultaat is, is euthanasie helaas de meest eerlijke optie. 

De uitslag van de HD commissie gebeurt in codes:

• HD A   betekent HD vrij
• HD B  betekent overgangsvorm ( nog vrij goede heupen)
• HD C   betekent licht positief
• HD D   betekent HD positief, duidelijk aanwijsbare vorm van HD
• HD E   betekent ernstig misvormd heupgewricht

HD voorkomen

Om te zorgen dat uw pup zo min mogelijk last krijgt van HD moet u tijdens de groei op de volgende punten letten:

• goede voeding geven: niet te energierijk en niet te eiwitrijk.
• geen extra voedingsstoffen bijgeven, teveel mineralen is erg slecht voor de botten.
• niet teveel voeding: uw pup mag absoluut niet dik worden. De ribben moeten goed voelbaar zijn en blijven.
• heupen niet te zwaar belasten:
•  Niet: trap laten lopen, lange afstanden lopen, laten springen, teveel met bal spelen, stokken gooien.
•  Wel: laten zwemmen, vaak korte afstanden lopen en aan de lijn uitlaten.

Zie ook: het boek "Gossenpups" Heupdysplasie